Gaeilge Iorrais Banner Image

De réir Acht na Gaeltachta 2012, caithfidh chuile phobal Gaeltachta plean teanga a réiteach agus a chur i bhfeidhm chun tacú le húsáid na Gaeilge ina cheantar. Mura ndéantar é seo, tá baol ann go gcaillfear a stádas Gaeltachta. In áit limistéir thíreolaíochta amháin, cuireann an reachtaíocht úr béim ar rogha an phobail chun cinneadh a dhéanamh (i) an bhfuil an pobal ag iarraidh a stádas Gaeltachta a choinneáil agus (ii) má tá, an bhfuil an pobal sásta plean Gaeilge a réiteach agus a chur i bhfeidhm don cheantar, agus seasamh agus tacú leis.

Tá Gaeilge Iorrais freagrach as an bpróiseas seo a stiúradh i limistéar Mhaigh Eo Thuaidh, i gcomhar le pobail áitiúla agus páirtithe leasmhara. Tá cónaí ar 7,199 duine nó c.70% de dhaonra na Gaeltachta i Maigh Eo sa cheantar fairsing seo, a shíneann ón bhFód Dubh go Béal Deirg, ó Cheathrú Thaidhg go Dumha Thuama agus chuile áit idir eatartu. Ceapadh an Dr Laoise Ní Dhúda mar chomhairleoir pleanála teanga neamhspleách chun an obair seo a chomhordú.

Bhí dhá chuid i gceist leis an obair phleanála go nuige seo (i) taighde a dhéanamh chun staid reatha na Gaeilge a mheas i MET (ii) plean teanga a réiteach a bheadh in oiriúint go sonrach don limistéar, bunaithe ar thorthaí an taighde sin. Plean teanga seacht mbliana (2018-2024) de chuid an phobail atá mar thoradh, a bhfuil mar sprioc aige cur le cumas daoine sa Ghaeilge agus le húsáid na Gaeilge sa chóras oideachais, in imeachtaí don óige, sa teaghlach, mar chuid de seirbhísí poiblí, tráchtála, sóisialta agus siamsaíochta. Tá stádas Gaeltachta Mhaigh Eo Thuaidh ag brath ar fheidhmiú éifeachtach an phlean seo, seachas ar limistéir gheografacha amháin, mar a bhí go dtí seo. Tionscadal fíorthábhachtach atá sa phróiseas agus sa phlean teanga seo do phobal uile Mhaigh Eo Thuaidh, mar sin.

Eascraíonn an plean seo ón tionscadal taighde is cuimsithí a ndearnadh riamh i nGaeltacht thuaisceart Mhaigh Eo, ar chumas sa Ghaeilge, úsáid na Gaeilge, dearcthaí i leith na Gaeilge agus moltaí do thodhchaí na Gaeilge sa limistéar. Ghlac c.1,600 duine (22% den daonra iomlán) páirt sa taighde seo, a cuireadh i gcrích le dhá bhliain anuas agus a bhfuil ceithre mhórchuid ag roinnt leis, eadhon; (i) dianscrúdú ar staitisticí Daonáireamh agus ar thaighde ábhartha eile (ii) suirbhé pobail (ar pháipéar) le sampla randamach den daonra (iii) suirbhéireacht shonraithe le spriocghrúpaí áirithe (ar-líne) (iv) comhairliúchán forleathan leis an bpobal trí chéile. Tá moladh mór ag dul do na daoine deonacha agus rannphairtithe roinnt scéimeanna a chuidigh le suirbhéanna a dháileadh, chomh maith le gach duine a ghlac páirt sa taighde trí chéile.

Iarracht ar réiteach chun teacht roimh na dúshláin atá sa phlean seo. Moltar bealaí seiftiúla chun an bhearna idir na dearcthaí dearfacha i leith na Gaeilge, cumas sa Ghaeilge agus úsáid a bhaint aisti a dhruid, trí dheiseanna soiléire úsáide Gaeilge a chur ar fáil. Chuige sin, leagtar amach 34 beart in 11 réimse difriúil mar chuid den phlean. Beidh maoiniú ceart, acmhainní daonna cuí, rannpháirtíocht ghníomhach an phobail agus na n-údarás ag teastáil chun an plean a fheidhmiú go héifeachtach agus na spriocanna a chomhlíonadh.

Tá mar fhís ag Gaeilge Iorrais, i gcomhar le muintir na háite agus le heagraíochtaí áitiúla, úsáid laethúil agus eolas ar an nGaeilge a chothú agus a mhéadú i Maigh Eo Thuaidh de réir a chéile agus mar sprioc shonrach acu (i) nach dtiocfaidh aon laghdú eile ar chroístaitisticí teanga an limistéir i nDaonáireamh 2021 (i dtaca le cumas agus úsáid na Gaeilge) (ii) ach go dtiocfaidh feabhas (c.3%) ar na croístaitisticí sin faoi Dhaonáireamh 2026.

Tá dréacht achoimre de bhearta an phlean teanga le fáil anois do chomhairliúchán poiblí ag www.gaeilgeiorrais.ie/xxx Fáilteofar roimh mholadh nó aiseolas ábhartha ar bith ó phobal Mhaigh Eo Thuaidh. Seoltar moltaí i scríbhinn chuig This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. roimh 5.00i.n. Dé Céadaoin 17 Eanáir 2018.

Sna sála air sin, beidh Plean Teanga Mhaigh Eo Thuaidh (2018-2024) réidh le cur faoi bhráid Údarás na Gaeltachta agus Roinn na Gaeltachta faoi dheireadh Eanáir 2018. Ag leanacht uaidh seo, tosóidh plean feidhmithe seacht mbliana, nuair a bheidh an plean faofa ag an Aire agus maoiniú ar fáil chun é a fheidhmiú. Cuireann Acht na Gaeltachta deis faoi leith ar fáil don phobal dlús a chur faoin bpleanáil teanga ar ár dtéarmaí féin. Is féidir leatsa difríocht mhór a dhéanamh ach is féidir linne, le chéile, an t-uafás a bhaint amach má sheasann muid le chéile.